HMK Yönetmeliği Son Hükümler

DÖRDÜNCÜ KISIM

Son Hükümler

Yürürlükten kaldırılan yönetmelik

MADDE 65 (1) Hukuk ve Ticaret Mahkemelerinin Yazıİşleri Yönetmeliği yürürlükten kaldırılmıştır.

Yürürlük

MADDE 66 (1) Bu Yönetmeliğin, elektronik ortamda yapılmasıöngörülmüş olup henüz UYAP uygulamalarında bulunmayan işlemlere ilişkin hükümleri, gerekli yazılım çalışması tamamlanıp uygulama güncelleme duyuruları yapıldıktan sonra, diğer hükümleri ise yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

Yürütme

MADDE 67 (1) Bu Yönetmelik hükümlerini Adalet Bakanı yürütür.

EK -1

ÖRNEK ÖN İNCELEME KONTROL FORMU

Ön İncelemenin Duruşmalı Yapılıp Yapılmadığı

 Ön inceleme duruşmasız yapılmıştır

(HMK m. 138’deki durumda duruşma açılmayabilir)

 Ön inceleme duruşmalı yapılmıştır

Ön İncelemede Yapılan İşlemler

A) Dava Şartları Bakımından

1. Türk mahkemelerinin yargı hakkı mevcut mu?

 Mevcut  Mevcut değil

Kısaca yapılan işlem……………………………………………………

2. Yargı yolu caiz mi?

 Caiz  Caiz değil

Kısaca yapılan işlem………………………………………………………………

3. Mahkeme görevli mi?

 Görevli  Görevli değil

Kısaca yapılan işlem………………………………………………………………

4. Yetkinin kesin olduğu hallerde, mahkeme yetkili mi?

 Kesin Yetki Yok    Yetkili  Yetkili değil

Kısaca Yapılan işlem………………………………………………………………

5. Taraflar, taraf ehliyetine sahip mi?

 Taraf ehliyeti var    Taraf ehliyeti yok

Kısaca Yapılan işlem………………………………………………………………

6. Taraflar dava ehliyetine sahip mi?

 Dava ehliyet var    Dava ehliyeti yok

Kısaca Yapılan işlem………………………………………………………………

7. Kanuni temsilci atanması gereken hallerde bunun gereği yerine getirilmiş mi ya da temsilci gerekli niteliğe sahip mi?

 Kanunî temsilci söz konusu değil  Temsilcide eksiklik yok

 Temsilci de eksiklik var

Kısaca Yapılan işlem………………………………………………………………

8. Dava takip yetkisinin söz konusu olduğu hallerde bu tamam mı?

 Dava takip yetkisi sorunu yok  Dava takip yetkisi sorunu var

Kısaca Yapılan işlem………………………………………………………………

9. Vekil aracılığıyla takip edilen davalarda, vekil davaya vekalet ehliyetine sahip mi ve usulüne uygun düzenlenmiş bir vekaletnamesi mevcut mu?

 Vekil Yok  Vekâlet ehliyetinde sorun yok

 Vekâlet ehliyetinde sorun var

Kısaca Yapılan işlem………………………………………………………………

10. Davacı yatırması gereken gider avansını yatırmış mı?

 Gider avansı yatırılmış    Gider avansı yatırılmamış

Kısaca Yapılan işlem………………………………………………………………

11. Teminat gösterilmesi gerekiyor mu, bu karar yerine getirilmiş mi?

 Teminat göstermek gerekmiyor  Teminat gösterilmiş

 Teminat gösterilmemiş

Kısaca Yapılan işlem………………………………………………………………

12. Davacının, dava açmakta hukuki yararı mevcut mu?

 Hukukî yarar mevcut    Hukukî yarar mevcut değil

Kısaca Yapılan işlem………………………………………………………………

13. Aynı dava, daha önceden açılmış ve halen görülüyor mu (derdest mi)?

 Derdestlik yok    Derdestlik var

Kısaca Yapılan işlem………………………………………………………………

14. Aynı dava hakkında daha önce verilmiş kesin hüküm var mı?

 Kesin hüküm yok    Kesin hüküm var

Kısaca Yapılan işlem………………………………………………………………

15. Özel dava şartı mahiyetinde başkaca bir dava şartı var mı?

 Özel dava şartı yok    Özel dava şartı var ve dava şartı mevcut

 Özel dava şartı var ve dava şartı mevcut değil

Kısaca Yapılan işlem………………………………………………………………

B) İlk İtirazlar Bakımından

1. Yetki itirazı yapılmış mı ve sonucu nedir?

 Yetki itirazı yok

 Yetki itirazı var ve mahkeme yetkili

 Yetki itirazı var mahkeme yetkisiz

Kısaca Yapılan işlem………………………………………………………………

2. İşbölümü itirazı yapılmış mı ve sonucu nedir?

 İşbölümü itirazı yok

 İşbölümü itirazı var ve dava mahkemenin işbölümünde

 İşbölümü itirazı var ve mahkemenin işbölümünde değil

Kısaca Yapılan işlem………………………………………………………………

3. Tahkim itirazı yapılmış mı ve sonucu nedir?

 Tahkim itirazı yok

 Tahkim itirazı var ve itiraz yerinde

 Tahkim itirazı var ve itiraz yerinde değil

Kısaca Yapılan işlem……………………… ……………………………

C) Tarafların İddia ve Savunmaları ile Uyuşmazlık Noktaları Bakımından

 Davacının iddiaları özetle tutanağa geçirilmiştir

 Davalının savunmaları özetle tutanağa geçirilmiştir

 Tarafların iddia ve savunmaları çerçevesinde uyuşmazlık noktaları somut olarak tutanağa geçirilmiştir

D) Tarafların Sulh Olup Olmadıkları ve Sonucu Bakımından

 Taraflar sulh olmamışlardır

 Taraflar sulh olmuşlardır

E) Esasa İlişkin Süreler Bakımından (Süreler bakımından sorun olup olmadığı tespit edilip, bu konudaki karar ise ilk tahkikat duruşmasının başında verilecektir)

 Hakdüşürücü süre veya zamanaşımı def’i söz konusu değildir

 Hakdüşürücü sürenin incelenmesi gerekmektedir

 Zamanaşımı def’i vardır ve incelenmesi gerekmektedir

Hâkimin İmzası

Dava Çeşitleri, Dava Şartları ve İlk İtirazlar

İKİNCİ KISIM

Dava Çeşitleri, Dava Şartları ve İlk İtirazlar

BİRİNCİ BÖLÜM

Dava Çeşitleri

Eda davası

MADDE 105- (1)Eda davası yoluyla mahkemeden, davalının, bir şeyi vermeye veya yapmaya yahut yapmamaya mahkûm edilmesi talep edilir.

Tespit davası

MADDE 106- (1) Tespit davası yoluyla, mahkemeden, bir hakkın veya hukuki ilişkinin varlığının ya da yokluğunun yahut bir belgenin sahte olup olmadığının belirlenmesi talep edilir.(2) Tespit davası açanın, kanunlarda belirtilen istisnai durumlar dışında, bu davayı açmakta hukuken korunmaya değer güncel bir yararı bulunmalıdır.(3) Maddi vakıalar, tek başlarına tespit davasının konusunu oluşturamaz.

Belirsiz alacak ve tespit davası

MADDE 107– (1) Davanın açıldığı tarihte alacağın miktarını yahut değerini tam ve kesin olarak belirleyebilmesinin kendisinden beklenemeyeceği veya bunun imkânsız olduğu hâllerde, alacaklı, hukuki ilişkiyi ve asgari bir miktar ya da değeri belirtmek suretiyle belirsiz alacak davası açabilir.

(2) Karşı tarafın verdiği bilgi veya tahkikat sonucu alacağın miktarı veya değerinin tam ve kesin olarak belirlenebilmesinin mümkün olduğu anda davacı, iddianın genişletilmesi yasağına tabi olmaksızın davanın başında belirtmiş olduğu talebini artırabilir.

(3) Ayrıca, kısmi eda davasının açılabildiği hâllerde, tespit davası da açılabilir ve bu durumda hukuki yararın var olduğu kabul edilir.

İnşaî dava

MADDE 108- (1)İnşaî dava yoluyla, mahkemeden, yeni bir hukuki durum yaratılması veya mevcut bir hukuki durumun içeriğinin değiştirilmesi yahut onun ortadan kaldırılması talep edilir.(2) Bir inşaî hakkın, dava yoluyla kullanılmasının zorunlu olduğu hâllerde, inşaî dava açılır.(3) Kanunlarda aksi belirtilmedikçe, inşaî hükümler, geçmişe etkili değildir.

Kısmi dava

MADDE 109- (1) Talep konusunun niteliği itibarıyla bölünebilir olduğu durumlarda, sadece bir kısmı da dava yoluyla ileri sürülebilir.

(2) Talep konusunun miktarı, taraflar arasında tartışmasız veya açıkça belirli ise kısmi dava açılamaz.

(3) Dava açılırken, talep konusunun kalan kısmından açıkça feragat edilmiş olması hâli dışında, kısmi dava açılması, talep konusunun geri kalan kısmından feragat edildiği anlamına gelmez.

Davaların yığılması

MADDE 110- (1) Davacı, aynı davalıya karşı olan, birbirinden bağımsız birden fazla asli talebini, aynı dava dilekçesinde ileri sürebilir.Bunun için, birlikte dava edilen taleplerin tamamının aynı yargı çeşidi içinde yer alması ve taleplerin tümü bakımından ortak yetkili bir mahkemenin bulunması şarttır.

Terditli dava

MADDE 111- (1) Davacı, aynı davalıya karşı birden fazla talebini, aralarında aslilik-ferîlik ilişkisi kurmak suretiyle, aynı dava dilekçesinde ileri sürebilir. Bunun için, talepler arasında hukuki veya ekonomik bir bağlantının bulunması şarttır.

(2) Mahkeme, davacının asli talebinin esastan reddine karar vermedikçe, fer’î talebini inceleyemez ve hükme bağlayamaz.

Seçimlik dava

MADDE 112- (1) Seçimlik borçlarda, seçim hakkı kendisine ait olan borçlu veya üçüncü kişinin bu hakkı kullanmaktan kaçınması hâlinde, alacaklı seçimlik dava açabilir. (2) Seçimlik davada mahkeme, talebin hukuka uygun olduğu sonucuna varırsa, seçimlik mahkûmiyet hükmü verir.(3) Seçimlik mahkûmiyet hükmünü cebrî icraya koyan alacaklı, takibinin konusunu, mahkûmiyet hükmünde yer alan edimlerden birine hasretmek zorundadır. Ancak, bu durum, borçlunun, diğer edimi ifa etmek suretiyle borcundan kurtulma hakkını ortadan kaldırmaz.

Topluluk davası

MADDE 113- (1) Dernekler ve diğer tüzel kişiler, statüleri çerçevesinde, üyelerinin veya mensuplarının yahut temsil ettikleri kesimin menfaatlerini korumak için, kendi adlarına, ilgililerin haklarının tespiti veya hukuka aykırı durumun giderilmesi yahut ilgililerin gelecekteki haklarının ihlal edilmesinin önüne geçilmesi için dava açabilir.

İKİNCİ BÖLÜM

Dava Şartları ve İlk İtirazlar

BİRİNCİ AYIRIM

Dava Şartları

Dava şartları

MADDE 114- (1) Dava şartları şunlardır:a) Türk mahkemelerinin yargı hakkının bulunması.b) Yargı yolunun caiz olması.c) Mahkemenin görevli olması. ç) Yetkinin kesin olduğu hâllerde, mahkemenin yetkili bulunması.d) Tarafların, taraf ve dava ehliyetine sahip olmaları; kanuni temsilin söz konusu olduğu hâllerde, temsilcinin gerekli niteliğe sahip bulunması.e) Dava takip yetkisine sahip olunması.f) Vekil aracılığıyla takip edilen davalarda, vekilin davaya vekâlet ehliyetine sahip olması ve usulüne uygun düzenlenmiş bir vekâletnamesinin bulunması.g) Davacının yatırması gereken gider avansının yatırılmış olması.ğ) Teminat gösterilmesine ilişkin kararın gereğinin yerine getirilmesi.h) Davacının, dava açmakta hukuki yararının bulunması.ı) Aynı davanın, daha önceden açılmış ve hâlen görülmekte olmaması.i) Aynı davanın, daha önceden kesin hükme bağlanmamış olması.(2) Diğer kanunlarda yer alan dava şartlarına ilişkin hükümler saklıdır.

Dava şartlarının incelenmesi

Madde 115- (1)Mahkeme, dava şartlarının mevcut olup olmadığını, davanın her aşamasında kendiliğinden araştırır. Taraflar da dava şartı noksanlığını her zaman ileri sürebilirler.(2) Mahkeme, dava şartı noksanlığını tespit ederse davanın usulden reddine karar verir. Ancak, dava şartı noksanlığının giderilmesi mümkün ise bunun tamamlanması için kesin süre verir. Bu süre içinde dava şartı noksanlığı giderilmemişse davayı dava şartı yokluğu sebebiyle usulden reddeder.

(3) Dava şartı noksanlığı, mahkemece, davanın esasına girilmesinden önce fark edilmemiş, taraflarca ileri sürülmemiş ve fakat hüküm anında bu noksanlık giderilmişse, başlangıçtaki dava şartı noksanlığından ötürü, dava usulden reddedilemez.

İKİNCİ AYIRIM

İlk İtirazlar

Konusu

MADDE 116- (1) İlk itirazlar aşağıdakilerden ibarettir:

a) Kesin yetki kuralının bulunmadığı hâllerde yetki itirazı.b) Uyuşmazlığın tahkim yoluyla çözümlenmesi gerektiği itirazı.c) İş bölümü itirazı.

İleri sürülmesi ve incelenmesi

MADDE 117- (1) İlk itirazların hepsi cevap dilekçesinde ileri sürülmek zorundadır; aksi hâlde dinlenemez.

(2) İlk itirazlar, dava şartlarından sonra incelenir.

(3) İlk itirazlar, ön sorunlar gibi incelenir ve karara bağlanır.